Wie inspireert jou? Petra Zwang over vertrouwen en verbinding

"Mijn moeder kon toveren met geld." 

Het is de eerste herinnering die Petra met ons deelt. Als voormalig wethouder van de gemeente Schiedam, met onder meer armoedebeleid, schuldhulpverlening, welzijn en zorg in haar portefeuille, én als voormalig voorzitter van de stuurgroep van Netwerk Financieel Gezond MVS, heeft zij zich jarenlang ingezet voor financiële gezondheid en kansengelijkheid in de regio. Toch begint haar verhaal niet bij beleid of politiek, maar bij haar moeder. 

Na de scheiding van haar ouders groeit Petra op in Schiedam, in een gezin dat moet rondkomen van een bijstandsuitkering. Een situatie die in die tijd allesbehalve vanzelfsprekend was. Toch kijkt ze niet terug op een jeugd van tekorten. 

"Ik heb nooit ervaren dat wij arm waren. Er was altijd eten. Mijn moeder wist precies hoe je met seizoensgroenten gezond kon koken." 

Maar wat Petra zich misschien nog wel het meest herinnert, is het enorme netwerk om haar moeder heen. Mensen stonden voor elkaar klaar. Had Petra moeite met een vak op school? Dan wist haar moeder precies wie kon helpen. De één hielp met wiskunde, een ander met scheikunde. En andersom werd er ook gedeeld. 

"Ik moest als kind of puber weleens met een bak bami naar iemand in de buurt," vertelt Petra lachend. "En dan zei mijn moeder: 'Zeg maar dat het nasi is.'" 

Misschien is dat wel de belangrijkste les die Petra van huis uit meekreeg. Niet dat je alles alleen moet kunnen, maar dat je verder komt wanneer mensen elkaar weten te vinden. Het tekent de vanzelfsprekendheid waarmee haar moeder naar anderen omkeek. 

"We doen het met elkaar." 

Die gedachte neemt Petra mee wanneer ze in het onderwijs gaat werken. Als leerkracht kijkt ze niet alleen naar het kind dat voor haar zit, maar ook naar de omgeving eromheen. Wanneer een leerling moeite heeft met huiswerk, vraagt ze ouders niet alleen wat zij kunnen doen, maar vooral ook wie er nog meer kan helpen. 

“Welke hulptroepen zijn er? Wat kunt u doen? Wat kan uw netwerk doen?” 

Voor Petra is dat vanzelfsprekend. Want juist door samen te kijken naar oplossingen, vergroot je de kansen van een kind. Tegelijkertijd gelooft ze dat onderwijs één van de krachtigste manieren is om financiële problemen op de lange termijn te doorbreken. 

“Je kunt veel regelingen aanbieden, maar uiteindelijk geloof ik dat een opleiding mensen verder helpt.” 

Het zijn woorden die later ook haar werk als bestuurder kenmerken. Niet alleen problemen oplossen, maar vooral werken aan duurzame oplossingen. 

Dat begint volgens Petra met vertrouwen. 

Tijdens haar periode als wethouder zet ze zich in voor een toegankelijker armoedebeleid, minder bureaucratie en begrijpelijke communicatie. Zo is ze trots op de introductie van een overzichtelijke 'Geldzorg'-pagina op de gemeentelijke website en een praktische waaier waarin inwoners en professionals eenvoudig kunnen zien welke ondersteuning er in de regio beschikbaar is. 

Maar misschien nog wel belangrijker vindt ze de keuzes die onder dat beleid liggen. 

Als voorbeeld noemt Petra de invoering van de RotterdamPas. Inwoners hoeven niet telkens opnieuw te bewijzen dat zij recht hebben op ondersteuning. Eén keer per jaar is voldoende. 

Volgens haar vraagt dat lef. 

"Er zullen altijd mensen zijn die misbruik maken," zegt ze. "Maar gaan we dan voor die paar mensen de regels voor iedereen aanscherpen? Of gunnen we de grote meerderheid gewoon het vertrouwen?" 

Voor Petra is het antwoord duidelijk. Juist wanneer systemen ingewikkelder worden, raken de mensen die ondersteuning het hardst nodig hebben steeds verder uit beeld. 

Dat luisteren minstens zo belangrijk is als beleid maken, blijkt uit een ontmoeting die haar is bijgebleven. Een alleenstaande moeder vertelt haar dat de uitkering iedere maand op een andere dag wordt uitbetaald. Daardoor sluiten automatische incasso's niet aan en leeft zij voortdurend met de angst dat zij betalingsachterstanden oploopt. 

Voor veel mensen lijkt dat misschien een klein praktisch probleem. Voor deze moeder voelde het als een voortdurende bron van stress. 

Petra besloot ermee aan de slag te gaan. Inmiddels wordt de uitkering in Schiedam, Vlaardingen en Maassluis op een vast moment uitbetaald. 

"Dat komt dus van die mevrouw die mij aansprak." 

Voor Petra laat het zien hoe belangrijk het is om als bestuurder zichtbaar en aanspreekbaar te blijven. 

"Ik kreeg bijna iedere zaterdag gratis feedback bij de Albert Heijn." 

Ze zegt het lachend, maar de boodschap is serieus. Juist in die gesprekken hoort ze wat er in de praktijk beter kan.

"Woorden doen ertoe." 

Diezelfde manier van denken neemt Petra mee naar Netwerk Financieel Gezond MVS. 

Tijdens de evaluatie van SchuldenLab, de voormalige naam van het Netwerk, blijkt dat vooral de netwerkfunctie waardevol is. De innovatiekant komt minder goed van de grond. Waar anderen misschien zouden stoppen, ziet Petra juist kansen. 

"Volgens mij moeten we behouden wat goed gaat." 

Als voorzitter van de stuurgroep speelde Petra een belangrijke rol in de doorontwikkeling van SchuldenLab naar Netwerk Financieel Gezond MVS. Samen met bestuurders, partners én ervaringsdeskundigen werd nagedacht over een nieuwe koers en een nieuwe naam. Niet alleen de inhoud veranderde, ook de taal kreeg aandacht. 

Want woorden maken verschil. 

"Als we het een armoedenetwerk noemen, voelt dat heel stempelend." 

Samen met ervaringsdeskundigen wordt gezocht naar een naam die uitnodigt in plaats van uitsluit. Zo ontstaat Netwerk Financieel Gezond MVS. 

"Financiële gezondheid is een streven waar we allemaal naartoe willen." 

Volgens Petra is dat precies waar het om draait. Financiële gezondheid gaat niet alleen over inkomen. Het raakt wonen, onderwijs, gezondheid en werk. Daarom kan geen enkele organisatie het alleen oplossen. 

Een netwerk werkt pas echt wanneer iedereen vanuit zijn eigen expertise bijdraagt aan dezelfde opgave. Niet alleen met grote projecten, maar juist ook met kleine oplossingen die in de praktijk het verschil maken. 

"Blijf vernieuwen. Blijf ontwikkelen. Blijf creatief denken." 

Nu haar periode als wethouder achter haar ligt, kijkt Petra vooral vooruit. 

Ze hoopt dat professionals elkaar kritisch blijven bevragen. Dat plannen niet alleen op papier kloppen, maar steeds opnieuw worden getoetst aan de praktijk. En vooral dat vertrouwen niet opnieuw plaatsmaakt voor controle. 

"Als we doen wat we deden, houden we wat we hadden. En dat willen we niet." 

Voor Petra is ontwikkelen geen doel op zich, maar een manier om inwoners steeds beter te ondersteunen. 

Aan het einde van het gesprek stellen we haar de vraag die in deze interviewreeks centraal staat: Wie inspireert jou? 

Na even nadenken noemt ze organisaties die verder kijken dan hun eigen opdracht. Een ziekenhuis dat oog heeft voor de financiële gevolgen van zorg. Een verloskundigenpraktijk die babyspullen verzamelt voor gezinnen die het nodig hebben. Voorbeelden van professionals die signaleren, verbinden en doen wat nodig is. 

Eigenlijk sluit dat naadloos aan bij het verhaal waarmee het gesprek begon. 

Een moeder die met weinig geld veel mogelijk maakte. Niet omdat zij alles alleen deed, maar omdat zij wist hoe krachtig een netwerk kan zijn. 

Petra, hartelijk dank voor je openheid en eerlijkheid. Voor het delen van je persoonlijke verhaal, maar vooral ook voor je jarenlange inzet voor de inwoners van Schiedam, de regio en voor Netwerk Financieel Gezond MVS. Met jouw overtuiging dat vertrouwen, samenwerking en blijven vernieuwen het verschil maken, heb je mede gebouwd aan een netwerk dat nog iedere dag in ontwikkeling is.